Een paar dagen geleden zag ik de film Platoon weer eens.
Samen met Full metal jacket en Apocalypse now wat mij betreft één van de beste films over de oorlog in Vietnam, die inmiddels ook alweer vijftig jaar geschiedenis is.
Platoon bracht mij ook op het spoor van de Amerikaanse componist Samuel Barber, wiens 'Adagio for strings' prominent deel uitmaakt van de soundtrack, naast een reeks popsongs uit de late jaren '60. Maar dit terzijde.
Vanmorgen, 13 november 2026, schoot me, mede naar aanleiding van de actualiteit, een citaat uit Platoon te binnen.
In een bepaalde scène zijn de hoofdpersoon van de film, de onervaren Chris, en de gepokt en gemazelde sergeant Elias, terwijl zij kijken naar de sterrenhemel in de tropennacht, verwikkeld in een filosofisch gesprek. Als Elias zegt dat de Verenigde Staten de oorlog gaan verliezen en Chris daar verbaast op reageert, verklaart Elias zich nader: "We've been kicking other people's asses for so long, I figure it's about time we got ours kicked".
Op het moment van schrijven is het kabinet Jetten nog niet gevallen, ondanks het feit dat de Volkskrant vanmorgen "Belastingplan aangenomen, VVD blijft onthutst achter" als kop had.
Door behendig manoeuvreren van de coalitiepartners D'66 en CDA, in samenwerking met Pro en Volt, werd niet alleen een amendement van Pro en Volt op dat plan, maar ook het plan zelf door de Tweede Kamer aangenomen. Voor het eerst in lange tijd kreeg de VVD niet haar zin en werd de partij buitenspel gezet.
Pakweg twintig jaar lang heeft de VVD in Nederland grotendeels de dienst uitgemaakt. Aanvankelijk hield men daarbij de liberale principes nog min of meer in ere. In het kabinet Rutte 2 regeerde de partij vanaf najaar 2012 zelfs een volledige regeringsperiode met de PvdA. Dat kon toen nog.
Maar sindsdien is de VVD steeds meer naar rechts gaan overhellen en zocht de partij haar heil en haar winst in populistische standpunten en soortgelijke beeldvorming. Met name sinds Dilan Yesilgöz partijleider is, werden allerlei rechtse hypes tot hoofdzaken verheven. Dat ondertussen de opeenvolgende ministers van Verkeer en Waterstaat, afkomstig van de VVD, de kerntaken van dat ministerie buitengewoon slecht hadden behartigd, werd pas recent groot nieuws, maar was eigenlijk al een tijdje duidelijk.
De wooncrisis waaronder Nederland gebukt gaat, werd volgens één van de genoemde hypes ook door asielzoekers veroorzaakt. Dat elke overheidsbemoeienis met de woningvoorraad al sinds de afschaffing van het Ministerie van Volkshuisvesting door minister Stef Blok (óók VVD) ontbrak, en de marktpartijen, zoals marktpartijen doen, alleen naar hun eigen belangen keken en niet naar die van de maatschappij, was iets dat de VVD zorgvuldig onbenoemd liet.
Bij de laatste verkiezing leed de VVD een flink verlies, dat echter nog veel groter was geweest als de VVD in de campagne zich niet heftig had afgezet tegen linkse partijen als de PvdA en Groen Links. Dat waren volgens mevrouw Yesilgöz eigenlijk communisten in vermomming. Een vreemde voorstelling van zaken. Toen de VVD in 2016 samen met de PvdA regeerde, was die partij nauwelijks linkser dan Pro in 2026 is. Deze beeldvorming kan alleen worden verklaard door het feit dat de VVD minder liberaal en vooral veel rechtser is geworden.
Althans, dat geldt voor de kringen rond de partijleider. Het originele, liberale deel van de partij begint in te zien dat de VVD op een hellend vlak is belandt. Als men zo door gaat wordt de partij door de kleinere, nog extremere rechtse partijen van nog meer stemmen ontdaan.
De goede verstaander heeft inmiddels begrepen waarom dit stukje begon met een specifiek citaat uit Platoon.
De VVD heeft gisteren, na jaren min of meer de dienst te hebben uitgemaakt in de Nederlandse politiek, een schop onder de kont gehad. Iets dat vaak onvermijdelijk is als een partij zich op zeker moment volledig overgeeft aan de arrogantie van de macht en niet meer bereid is in het algemeen belang te handelen. Vroeg of laat heeft een meerderheid in de Tweede Kamer er genoeg van en blijf je als partij "onthutst" achter.
We gaan zien hoe dit verder gaat.
Voor de VVD zou het misschien goed zijn om weer eens een tijdje zèlf in de oppositie te gaan en andere grote partijen een kans te gunnen op het oplossen van de problemen die de VVD-kabinetten jarenlang voor zich uit hebben geschoven. Nieuwe verkiezingen lijken me voor de VVD geen soelaas te bieden.
Voor de VVD dat deed, maakte het CDA deel uit van bijna elk kabinet. Het CDA was voor 2000 en enkele jaren daarna één van de grootste machtsfactorenn de Nederlandse politiek. Nadat de partij zich een aantal jaren had gedragen als een vaag-christelijke VVD, heeft de partij ook jaren van neergang gekend. Ze werden bijna gedecimeerd. De VVD, daarentegen, groeide.
Met de komst van Henri Bontenbal is de teloorgang van het CDA tot staan gekomen. Niet toevallig was Bontenbal ook één van de betrokkenen bij de coupe die deze week binnen het kabinet Jetten werd gepleegd. Een actie waarvan je jezelf kunt afvragen of de laatste CDA-fractieleiders voor hem die hadden aangedurfd.
Misschien zijn we getuige geweest van een doorbraak in de Nederlandse politiek. Misschien kan het kabinet eindelijk versnellen en serieus werk gaan maken van het oplossen van de vele problemen waarmee Nederland kampt.
Ik mag het hopen.
